Καλλιτεχνική απεικόνιση · Ακριβής ανατομία στον Πίν. ΑArtistic rendering · Accurate anatomy in Plate A
Η πρώτη ελληνική ιστοσελίδα που ενημερώνει πλήρως για τη χειρουργική αντιμετώπιση της ημικρανίαςThe first Greek website that fully informs about the surgical treatment of migraine
Η ημικρανία έχει και χειρουργική θεραπεία. Αξίζει να τη γνωρίζετε.
Migraine has a surgical treatment too. You deserve to know it exists.
Σκοπός αυτής της σελίδας, που δημιουργήθηκε από τον Πλαστικό Χειρουργό Ιωάννη Κυριαζίδη, είναι να εξηγήσει στους ασθενείς που πάσχουν από ημικρανία και στους συγγενείς τους τι είναι η ημικρανία, ποιες θεραπείες υπάρχουν, τι ακριβώς είναι η χειρουργική αποσυμπίεση νεύρων, τι δείχνουν οι μελέτες υπέρ και κατά, και πώς αποφασίζει κανείς, μαζί με τον γιατρό του, αν του ταιριάζει.
The purpose of this page, created by plastic surgeon Dr Ioannis Kyriazidis, is to explain to people living with migraine and their relatives what migraine is, which treatments exist, what nerve decompression surgery actually is, what the studies show for and against it, and how a person decides, together with their doctor, whether it fits them.
Κυλήστε για να δείτε κάτω από το δέρμαScroll to look beneath the skin
Έξω από το κρανίοOutside the skull
Ο πόνος μπορεί να ξεκινά από νεύρα κάτω από το δέρμα
The pain can start in nerves just beneath the skin
Σε ένα υποσύνολο ασθενών, λεπτά αισθητικά νεύρα του προσώπου και του τριχωτού ερεθίζονται εκεί που περνούν μέσα από μυς, περιτονίες ή δίπλα σε αρτηρίες. Δεν πρόκειται για πόνο που πυροδοτείται μέσα στον εγκέφαλο!
In a subset of patients, fine sensory nerves of the face and scalp are irritated where they pass through muscle, fascia or alongside arteries. This is not pain triggered inside the brain!
Ανατομία σε έκρηξηAnatomy, exploded
Δέρμα, μυς, νεύρο
Skin, muscle, nerve
Όταν απομακρύνουμε νοερά το δέρμα, φαίνονται οι μύες του μετώπου, του κροτάφου και του αυχένα, και μέσα τους τα νεύρα που φωτίζονται κόκκινα. Εκεί βρίσκονται τα σημεία πυροδότησης.
Lift the skin away and you see the muscles of the forehead, temple and neck, with the nerves that light up red running through them. That is where the trigger sites are.
I
Το μέτωπο
The forehead
n. supraorbitalis · n. supratrochlearis
Το υπερκόγχιο και το υπερτροχιλιακό νεύρο περνούν μέσα από τον μυ που συσπά τα φρύδια. Εδώ βρίσκεται το συχνότερο σημείο πυροδότησης.
The supraorbital and supratrochlear nerves pass through the muscle that draws the brows together. This is the most common trigger site.
II · V
Ο κρόταφος και το αυτί
The temple and the ear
r. zygomaticotemporalis · n. auriculotemporalis
Ο ζυγωματοκροταφικός κλάδος και το ωτοκροταφικό νεύρο μπορεί να ερεθίζονται από τον κροταφίτη μυ ή από μια αρτηρία που τα περιβάλλει.
The zygomaticotemporal branch and the auriculotemporal nerve can be irritated by the temporalis muscle or by an artery wrapped around them.
Γυρίζοντας πίσωTurning to the back
Από το προφίλ στον αυχένα
From the profile to the neck
Καθώς το κεφάλι περιστρέφεται, φαίνονται ο τραπεζοειδής, ο σπληνοειδής και ο ημιακανθώδης μυς της κεφαλής. Μέσα από αυτούς ανεβαίνουν τα ινιακά νεύρα. Το σημείο III δεν φαίνεται εδώ: βρίσκεται μέσα στη μύτη.
As the head turns, the trapezius, splenius and semispinalis capitis come into view. The occipital nerves rise through them. Site III is not visible here: it lies inside the nose.
IV · VI
Το ινίο
The back of the head
n. occipitalis major (C2) · n. occipitalis minor (C2–C3) · n. occipitalis tertius (C3)
Το μείζον ινιακό νεύρο (IV) διαπερνά τον ημιακανθώδη περίπου 3 εκ. κάτω και 1,5 εκ. έξω από το ινιακό όγκωμα και ανεβαίνει δίπλα στην ινιακή αρτηρία. Το έλασσον ινιακό (VI) ανεβαίνει πίσω από το αυτί, στο χείλος του στερνοκλειδομαστοειδούς. Πιο κοντά στη μέση γραμμή βρίσκεται το τρίτο ινιακό νεύρο.
The greater occipital nerve (IV) pierces the semispinalis about 3 cm below and 1.5 cm lateral to the occipital protuberance and rises beside the occipital artery. The lesser occipital (VI) ascends behind the ear along the sternocleidomastoid. Closer to the midline lies the third occipital nerve.
Στην Ελλάδα, η χειρουργική ημικρανίας δεν αναφέρεται πουθενά στις σελίδες που διαβάζουν οι ασθενείς.
In Greece, migraine surgery is mentioned nowhere on the pages patients actually read.
Ο ιατρός Ιωάννης Κυριαζίδης πραγματοποίησε την πρώτη συστηματική αξιολόγηση του ελληνόφωνου ιστού (Οκτ.–Νοέ. 2024) με το εργαλείο DISCERN, το διεθνές πρότυπο ποιότητας πληροφόρησης για θεραπευτικές επιλογές. Το αποτέλεσμα ήταν σαφές: από τους 24 ιστότοπους γενικής ενημέρωσης για την ημικρανία, κανένας δεν ανέφερε την αποσυμπίεση νεύρων. Οι επτά σελίδες που τη συζητούσαν ήταν όλες «Φτωχές». Αυτή είναι η πρώτη ελληνική ιστοσελίδα για τη χειρουργική της ημικρανίας που σχεδιάστηκε για να καλύψει και τα 16 κριτήρια του DISCERN και συνεπώς να παρέχει μία ολοκληρωμένη ενημέρωση σχετικά με τη χειρουργική αντιμετώπιση της ημικρανίας.
Dr Ioannis Kyriazidis carried out the first systematic assessment of the Greek-language web (Oct–Nov 2024) with DISCERN, the international quality standard for information on treatment choices. The result was unambiguous: of 24 general migraine-information websites, none mentioned nerve decompression. The seven pages that did discuss it were all rated "Poor". This is the first Greek website on migraine surgery designed to meet all 16 DISCERN criteria, and therefore to provide comprehensive information on the surgical treatment of migraine.
0/24
24 ελληνικές σελίδες για την ημικρανία. Καμία δεν αναφέρει τη χειρουργική θεραπεία. 95% ΔΕ 0,0–13,8.24 Greek migraine pages. None mentions surgical treatment. 95% CI 0.0–13.8.
35 / 75
μέση βαθμολογία DISCERN στις 7 σελίδες που τη συζητούν (όλες «Φτωχές»)
mean DISCERN score of the 7 pages that do (all "Poor")
εύρος 27,0–38,5range 27.0–38.5
≈0,6 εκ.≈0.6 M
Έλληνες με ημικρανία (επιπολασμός 8,1%)
Greeks living with migraine (8.1% prevalence)
Constantinidis 2021, n = 10.008Constantinidis 2021, n = 10,008
90,7%90.7%
γυναικών με ημικρανία στην Ελλάδα έχασαν τουλάχιστον μία μέρα εργασίας ή σπουδών
of Greek women with migraine lost at least one day of work or study
EMHA Greece 2025, n = 504
≤ 2 / 5
βαθμολογία στην αναφορά κινδύνων, σε κάθε μία από τις 7 σελίδες
score for risk disclosure on every one of the 7 pages
ερώτημα 11 του DISCERNDISCERN item 11
Η ημικρανία είναι νευρολογική νόσος, όχι «απλός πονοκέφαλος». Εκδηλώνεται με επαναλαμβανόμενες κρίσεις μέτριου έως σοβαρού πόνου, συνήθως σφύζοντος, που διαρκούν 4–72 ώρες και συχνά συνοδεύονται από ναυτία, ευαισθησία στο φως και στον ήχο. Περίπου ένας στους τρεις ασθενείς έχει «αύρα», δηλαδή παροδικά οπτικά ή αισθητικά συμπτώματα πριν τον πόνο.
Migraine is a neurological disease, not "just a headache". It presents as recurrent attacks of moderate to severe, usually throbbing pain lasting 4–72 hours, often with nausea and sensitivity to light and sound. About one in three patients experiences an "aura", transient visual or sensory symptoms before the pain.
4–72 ώρες4–72 h
διάρκεια κρίσης
attack duration
≥ 15
ημέρες/μήνα = χρόνια ημικρανία
days/month = chronic migraine
1 / 3
ασθενών έχει αύρα
of patients have aura
Όταν ένας άνθρωπος έχει πονοκέφαλο τουλάχιστον 15 ημέρες τον μήνα για πάνω από τρεις μήνες, με χαρακτηριστικά ημικρανίας σε τουλάχιστον 8 από αυτές, μιλάμε για χρόνια ημικρανία. Στην Ελλάδα αφορά περίπου το 1% του πληθυσμού (≈100 000 άτομα), με μέσο όρο 25 ημέρες πόνου τον μήνα.
When someone has headache on at least 15 days a month for more than three months, with migraine features on at least 8 of them, this is chronic migraine. In Greece it affects roughly 1% of the population (≈100 000 people), with an average of 25 headache days a month.
Τι συμβαίνει στο σώμα
What happens in the body
Ο μηχανισμός είναι σύνθετος και εν μέρει μόνο κατανοητός. Κεντρικό ρόλο παίζει το τρίδυμο νεύρο και τα αγγεία των μηνίγγων, με απελευθέρωση ουσιών όπως το CGRP. Μια επιπλέον, συμπληρωματική θεωρία, η οποία υποστηρίζει τη χειρουργική προσέγγιση, λέει ότι σε ένα υποσύνολο ασθενών περιφερικά αισθητικά νεύρα του κεφαλιού (π.χ. υπερκόγχιο, ζυγωματοκροταφικό, μείζον ινιακό) ερεθίζονται ή συμπιέζονται από μυς, περιτονίες ή αρτηρίες και «πυροδοτούν» τις κρίσεις.
The mechanism is complex and only partly understood. The trigeminal nerve and the meningeal vessels play a central role, with release of substances such as CGRP. A further, complementary theory, the one behind the surgical approach, holds that in a subset of patients peripheral sensory nerves of the head (e.g. supraorbital, zygomaticotemporal, greater occipital) are irritated or compressed by muscle, fascia or arteries and "trigger" attacks.
Τι συμβαίνει αν δεν αντιμετωπιστεί
What happens without treatment
Η ημικρανία δεν είναι απειλητική για τη ζωή, αλλά χωρίς σωστή αντιμετώπιση οι κρίσεις τείνουν να γίνονται συχνότερες, η υπερβολική χρήση παυσίπονων μπορεί να προκαλέσει «κεφαλαλγία από κατάχρηση φαρμάκων» (0,7% του ελληνικού πληθυσμού), και η επίπτωση στην εργασία, τον ύπνο, τις σχέσεις και τη διάθεση συσσωρεύεται.
Migraine is not life-threatening, but without proper management attacks tend to become more frequent, overuse of painkillers can cause "medication-overuse headache" (0.7% of the Greek population), and the toll on work, sleep, relationships and mood accumulates.
Η ημικρανία στις Ελληνίδες, σε αριθμούς
Migraine in Greek women, in numbers
Έχασαν ≥1 ημέρα εργασίας ή σπουδώνLost ≥1 day of work or study
Ναυτία με τις κρίσειςNausea with attacks
Πόνος 7–9 στα 10Pain 7–9 out of 10
Δεν πήγαν ποτέ σε γιατρό γι' αυτόNever saw a doctor for it
≥15 ημέρες πονοκεφάλου τον μήνα≥15 headache days a month
Έρευνα EMHA «Η ημικρανία στις γυναίκες», Ελλάδα 2025 · n = 504EMHA Migraine in Women Survey, Greece 2025 · n = 504
Όλες οι επιλογέςAll the options
Η χειρουργική είναι μία επιλογή ανάμεσα σε πολλές. Σχεδόν ποτέ η πρώτη.
Surgery is one option among many. Almost never the first.
Οι διεθνείς οδηγίες ξεκινούν από τη φαρμακευτική αγωγή. Η χειρουργική εξετάζεται για ασθενείς με χρόνια ή συχνή ημικρανία που δεν ανταποκρίνονται, δεν ανέχονται ή δεν επιθυμούν τα φάρμακα, και στους οποίους μπορεί να εντοπιστεί συγκεκριμένο περιφερικό σημείο πυροδότησης.
International guidelines start with medication. Surgery is considered for patients with chronic or frequent migraine who do not respond to, do not tolerate or do not want drugs, and in whom a specific peripheral trigger site can be identified.
01
Τρόπος ζωής & εκλυτικοί παράγοντες
Lifestyle & triggers
Σταθερός ύπνος, γεύματα, ενυδάτωση, άσκηση, ημερολόγιο κρίσεων. Χωρίς κίνδυνο· σπάνια επαρκεί μόνο του στη χρόνια ημικρανία.
Regular sleep, meals, hydration, exercise, an attack diary. No risk; rarely sufficient alone in chronic migraine.
Για όλουςEveryone
02
Φάρμακα κρίσης
Acute medication
Αντιφλεγμονώδη, τριπτάνες, νεότερα gepants/ditans. Αποτελεσματικά για τη μεμονωμένη κρίση· η χρήση πάνω από ~10 ημέρες/μήνα μπορεί να επιδεινώσει τη νόσο.
NSAIDs, triptans, newer gepants/ditans. Effective for the single attack; use on more than ~10 days/month can worsen the disease.
Κάθε κρίσηEach attack
03
Προληπτικά φάρμακα
Preventive medication
Β-αναστολείς, αντιεπιληπτικά, αντικαταθλιπτικά, και από το 2018 τα μονοκλωνικά αντισώματα έναντι CGRP. Μειώνουν τις ημέρες πόνου περίπου κατά το ήμισυ στους μισούς ασθενείς· χρειάζονται συνεχή λήψη.
Beta-blockers, antiepileptics, antidepressants and, since 2018, anti-CGRP monoclonal antibodies. Roughly halve headache days in about half of patients; require ongoing use.
Συχνές κρίσειςFrequent attacks
04
Βοτουλινική τοξίνη (Botox)
Botulinum toxin (Botox)
Εγκεκριμένη για χρόνια ημικρανία από το 2012 και στην Ελλάδα. Ενέσεις κάθε 3 μήνες. Συχνά χρησιμοποιείται και διαγνωστικά: αν βοηθά σε συγκεκριμένο σημείο, το σημείο αυτό πιθανόν είναι χειρουργικός στόχος.
Approved for chronic migraine in Greece since 2012. Injections every 3 months. Often also used diagnostically: if it helps at a specific site, that site is a likely surgical target.
Χρόνια ημικρανίαChronic migraine
05
Νευροδιέγερση
Neuromodulation
Εξωτερικές συσκευές (τρίδυμου, πνευμονογαστρικού, διακρανιακή μαγνητική) και εμφυτεύσιμη διέγερση ινιακού νεύρου. Μέτρια αποτελεσματικότητα· χωρίς μόνιμη αλλαγή στην ανατομία.
External devices (trigeminal, vagal, transcranial magnetic) and implanted occipital nerve stimulation. Moderate efficacy; no permanent anatomical change.
ΕπιλεγμένοιSelected
06
Χειρουργική αποσυμπίεση νεύρων
Nerve decompression surgery
Μία ή περισσότερες επεμβάσεις ημέρας, 1–3 ώρες, που απελευθερώνουν το νεύρο στο σημείο πυροδότησης. Για επιλεγμένους ασθενείς· το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μόνιμο. Αναλύεται παρακάτω.
One or more day-case operations, 1–3 hours, releasing the nerve at the trigger site. For selected patients; the effect can be permanent. Detailed below.
Ανθεκτική ημικρανίαRefractory migraine
Η ιδέα γεννήθηκε το 2000, όταν ο πλαστικός χειρουργός Bahman Guyuron (Cleveland, ΗΠΑ) παρατήρησε ότι ασθενείς που είχαν κάνει αισθητική ανόρθωση μετώπου, κατά την οποία αφαιρείται ο μυς που συσπά τα φρύδια, ανέφεραν ότι οι ημικρανίες τους εξαφανίστηκαν. Από τότε η τεχνική εξελίχθηκε σε στοχευμένη αποσυμπίεση έξι «σημείων πυροδότησης».
The idea was born in 2000, when plastic surgeon Bahman Guyuron (Cleveland, USA) noticed that patients who had undergone a cosmetic forehead lift, during which the frowning muscle is removed, reported that their migraines had disappeared. The technique has since evolved into targeted decompression of six "trigger sites".
Πώς λειτουργεί
How it works
Σε κάθε σημείο, ο χειρουργός απελευθερώνει το αισθητικό νεύρο από ό,τι το πιέζει: αφαιρεί τμήμα μυός (π.χ. επισκυνίου ή ημιακανθώδους), ανοίγει περιτονίες ή οστικά τρήματα, και απολινώνει μια αρτηρία που τυλίγεται γύρω από το νεύρο. Δεν γίνεται επέμβαση στον εγκέφαλο. Οι τομές κρύβονται στην πτυχή του άνω βλεφάρου, στο τριχωτό ή στον αυχένα.
At each site the surgeon frees the sensory nerve from whatever is pressing on it: removing part of a muscle (e.g. corrugator or semispinalis), opening fascia or a bony foramen, and ligating an artery wrapped around the nerve. The brain is not operated on. Incisions are hidden in the upper-eyelid crease, in the hair or at the back of the neck.
Ποιος είναι υποψήφιος
Who is a candidate
Διάγνωση ημικρανίας από νευρολόγο σύμφωνα με τα κριτήρια ICHD-3.
Συχνές κρίσεις (συνήθως ≥ 4/μήνα ή χρόνια ημικρανία) παρά επαρκή δοκιμή προληπτικών φαρμάκων.
Ο πόνος ξεκινά από συγκεκριμένο σημείο (μέτωπο, κρόταφος, ινίο, μύτη) και αναπαράγεται με πίεση εκεί.
Θετική δοκιμασία: προσωρινή ανακούφιση μετά από τοπικό αναισθητικό ή βοτουλινική τοξίνη στο σημείο.
Ρεαλιστικές προσδοκίες: βελτίωση είναι ο κανόνας, πλήρης εξάλειψη όχι.
Migraine diagnosed by a neurologist under ICHD-3 criteria.
Frequent attacks (usually ≥ 4/month or chronic migraine) despite an adequate trial of preventive medication.
Pain starts at a specific site (forehead, temple, occiput, nose) and is reproduced by pressing there.
A positive test: temporary relief after local anaesthetic or botulinum toxin at the site.
Realistic expectations: improvement is the rule, complete elimination is not.
Ανατομία σε έκρηξη · καλλιτεχνική απεικόνισηExploded anatomy · artistic rendering
Πατήστε ένα σημείοTap a point
Κάτω από το δέρμα, κάθε σημείο πυροδότησης είναι ένα νεύρο που περνά μέσα από μυ ή δίπλα σε αρτηρία.
Beneath the skin, each trigger site is a nerve passing through a muscle or alongside an artery.
Τρισδιάστατη αναπαράσταση χειρουργικής τεχνικής3D rendering of the surgical technique
1ΠρόσβασηAccess
2Εντοπισμός νεύρουNerve identified
3ΑποσυμπίεσηDecompression
4Ελεύθερο νεύροNerve free
Επέμβαση αποσυμπίεσηςDecompression surgery
Απελευθέρωση του ωτοκροταφικού νεύρου
Releasing the auriculotemporal nerve
ΠρινBefore
Το νεύρο συμπιέζεται από ινώδεις περιτονιακές ταινίες που το διασταυρώνουν.
The nerve is compressed by fibrous fascial bands crossing over it.
ΜετάAfter
Οι ταινίες απελευθερώνονται· το νεύρο μένει ελεύθερο και ανατομικά ακέραιο.
The bands are released; the nerve is left free and anatomically intact.
Το νεύρο μπορεί επίσης να πιέζεται από την επιπολής κροταφική αρτηρία· σε αυτή την περίπτωση η αρτηρία απολινώνεται και διατέμνεται (δεν απεικονίζεται στο βίντεο). Ορισμένες τεχνικές περιλαμβάνουν και διατομή του νεύρου.
The nerve can also be compressed by the superficial temporal artery; in that case the artery is ligated and divided (not shown in the video). Some techniques also involve dividing the nerve.
Πίν. Α · Ο άτλαντας των 6 σημείωνPlate A · Atlas of the 6 sites
Πού πονάει, και ποιο νεύρο φταίει
Where it hurts, and which nerve is responsible
Πατήστε ένα σημείο. Η εικόνα εστιάζει στην περιοχή και βλέπετε πού νιώθει τον πόνο ο ασθενής και την πορεία του νεύρου σε ανατομικό παρασκεύασμα. Το είδος της ημικρανίας ορίζεται από το σημείο όπου ξεκινά ο πόνος.
Tap a site. The image zooms in, and you see where the patient feels the pain and the course of the nerve in an anatomical specimen. The type of migraine is defined by where the pain starts.
Έξι νεύρα, έξι τύποι ημικρανίαςSix nerves, six migraine types
n. trigeminus (V1, V2, V3) · nn. occipitales (C2, C3)
Πώς διαβάζεταιHow to read it
Κάθε σημείο αντιστοιχεί σε ένα περιφερικό αισθητικό νεύρο. Στους περισσότερους ασθενείς συνυπάρχουν 2–3 σημεία. Υπάρχει και η «νομισματοειδής» κεφαλαλγία: πόνος σε μικρή στρογγυλή περιοχή του τριχωτού, από μικρούς νευρικούς κλάδους.Each site corresponds to a peripheral sensory nerve. Most patients have 2–3 sites. There is also "nummular" headache: pain in a small round area of the scalp, from small nerve branches.
Οι εικόνες είναι φωτορεαλιστικές απεικονίσεις για εκπαιδευτικό σκοπό· η πορεία των νεύρων ποικίλλει από άνθρωπο σε άνθρωπο.Images are photorealistic renderings for education; nerve courses vary between individuals.
Πώς είναι η εμπειρία
What the experience is like
01
Εντοπισμός
Mapping
Ιστορικό, ημερολόγιο πόνου, εξέταση και διαγνωστικός αποκλεισμός ή βοτουλινική τοξίνη στο ύποπτο σημείο.
History, pain diary, examination and a diagnostic block or botulinum toxin at the suspected site.
02
Επέμβαση ημέρας
Day surgery
Γενική ή τοπική αναισθησία με καταστολή, 1–3 ώρες. Επιστροφή στο σπίτι την ίδια ημέρα.
General or local anaesthesia with sedation, 1–3 hours. Home the same day.
03
Ανάρρωση
Recovery
Επιστροφή σε γραφείο σε 5–10 ημέρες, σε έντονη άσκηση σε 3–4 εβδομάδες.
Back to office work in 5–10 days, to strenuous exercise in 3–4 weeks.
04
Αξιολόγηση στους 12 μήνες
Assessment at 12 months
Το τελικό αποτέλεσμα κρίνεται στους 12 μήνες, γιατί η βελτίωση συχνά έρχεται σταδιακά.
The final result is judged at 12 months, because improvement often comes gradually.
Τι δείχνουν οι μελέτεςWhat the studies show
Λειτουργεί; Τα δεδομένα, όχι οι υποσχέσεις.
Does it work? The data, not the promises.
Η χειρουργική ημικρανίας έχει τεκμηριωθεί σε τυχαιοποιημένες μελέτες, συμπεριλαμβανομένης μίας με εικονική (sham) επέμβαση, σε πενταετή παρακολούθηση και σε πολλαπλές μετα-αναλύσεις. Το 2018 η Αμερικανική Εταιρεία Πλαστικών Χειρουργών (ASPS) δήλωσε επίσημα ότι σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς δεν θεωρείται πειραματική. Παρουσιάζουμε τα κύρια αποτελέσματα όπως δημοσιεύθηκαν.
Migraine surgery has been tested in randomised trials, including one with a sham operation, in five-year follow-up and in several meta-analyses. In 2018 the American Society of Plastic Surgeons (ASPS) issued a position statement that in properly selected patients it is not experimental. We present the key results as published.
Vincent 2019 · 95% ΔΕ 5,6–81,6Vincent 2019 · 95% CI 5.6–81.6
ΜελέτηStudy
ΣχεδιασμόςDesign
n
Κύριο εύρημαKey finding
Guyuron 2005, PRS
RCT έναντι μη χειρουργικής ομάδαςRCT vs non-surgical control
125
Στα 89/125 χειρουργηθέντα άτομα το 92% είχε ≥50% βελτίωση (35% εξάλειψη)· στην ομάδα ελέγχου 3/19 βελτίωση, καμία εξάλειψη.92% of operated patients had ≥50% improvement (35% elimination); 3/19 controls improved, none eliminated.
≥50% βελτίωση: 83,7% vs 57,7%. Πλήρης εξάλειψη: 57,1% vs 3,8%. Σημαντική υπεροχή σε όλες τις κλίμακες (MIDAS, MSQ, SF-36).≥50% improvement 83.7% vs 57.7%. Complete elimination 57.1% vs 3.8%. Superior on all validated scales (MIDAS, MSQ, SF-36).
Guyuron 2011, PRS
5ετής παρακολούθηση5-year follow-up
69
88% θετική ανταπόκριση· 29% εξάλειψη· 59% σημαντική μείωση· 12% χωρίς όφελος. Το αποτέλεσμα διατηρείται.88% positive response; 29% elimination; 59% significant reduction; 12% no benefit. Effect is durable.
Omranifard 2016, Adv Biomed Res
RCT χειρουργική vs φάρμακαRCT surgery vs medication
50
Επιτυχία (≥50% μείωση) 76% vs 40% στον 1 χρόνο (P < 0,001).Success (≥50% reduction) 76% vs 40% at 1 year (P < 0.001).
38% εξάλειψη στους 6–12 μήνες· OR 21,46 έναντι μάρτυρα (3 RCT). Σημειώνει ανομοιογένεια και ανάγκη για ανεξάρτητες μελέτες.38% elimination at 6–12 months; OR 21.46 vs control (3 RCTs). Notes heterogeneity and the need for independent trials.
Nagori 2019, Ann Plast Surg
Μετα-ανάλυση 23 μελετώνMeta-analysis of 23 studies
797
Συχνότητα −9,5 κρίσεις/μήνα, ένταση −4,0/10. Εξάλειψη 8–76% ανάλογα με τη μελέτη· 4–33% χωρίς ανακούφιση.Frequency −9.5 attacks/month, intensity −4.0/10. Elimination 8–76% by study; 4–33% no relief.
ElHawary 2022, Ann Surg
Μετα-ανάλυση αποτελεσμάτων & επιπλοκώνMeta-analysis of outcomes & complications
—
Επιβεβαιώνει αποτελεσματικότητα και χαμηλό ποσοστό επιπλοκών σε όλες τις τεχνικές.Confirms efficacy and a low complication rate across techniques.
−13,0 ημέρες/μήνα (I² 0%), −4,16 ένταση/10, −83 μονάδες MHI. Σημειώνει μικρό αριθμό μελετών χαμηλού κινδύνου σφάλματος.−13.0 days/month (I² 0%), −4.16 intensity/10, −83 MHI points. Notes few low-risk-of-bias trials.
Chang 2023, PRS
Μετα-ανάλυση 30 RCT μη φαρμακευτικών θεραπειώνMeta-analysis of 30 RCTs of non-drug treatments
2 680
Η χειρουργική είχε τη μακροβιότερη δράση μεταξύ των μη φαρμακευτικών θεραπειών και ήταν οικονομικά αποδοτική.Surgery had the longest-lasting effect among non-drug treatments and was cost-effective.
Janis 2024, PRS
Προοπτική σειρά: βοτουλινική τοξίνη ως προγνωστικός δείκτηςSeries: botulinum toxin as a predictor
40
Όσοι ωφελήθηκαν από το Botox πριν την επέμβαση: 89,5% επιτυχία (17/19). Όσοι δεν ωφελήθηκαν: 62% επιτυχία (13/21). Η αρνητική δοκιμασία δεν αποκλείει τη χειρουργική.Positive preoperative Botox response: 89.5% surgical success (17/19). Negative response: 62% (13/21). A negative test does not rule out surgery.
ASPS 2018
Επίσημη θέση επιστημονικής εταιρείαςSociety position statement
—
«Σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς με ανθεκτική χρόνια ημικρανία η χειρουργική περιφερικών νεύρων δεν είναι πειραματική θεραπεία.»"In properly selected patients with refractory chronic migraine, peripheral nerve surgery is not an experimental treatment."
Τι δεν γνωρίζουμε ακόμη
What we do not yet know
Η ειλικρίνεια απαιτεί να πούμε και τα εξής: οι περισσότερες μελέτες προέρχονται από πλαστικούς χειρουργούς και από λίγα κέντρα, συχνά το ίδιο. Μέρος της νευρολογικής κοινότητας παραμένει επιφυλακτικό (π.χ. Mathew, Headache 2014) και ζητά μεγαλύτερες, ανεξάρτητες, πολυκεντρικές μελέτες. Δεν υπάρχει ακόμη ομοφωνία για τον ακριβή μηχανισμό, για το αν η αφαίρεση της αρτηρίας είναι απαραίτητη, ούτε για το γιατί ένα 10–30% των ασθενών δεν ωφελείται. Οι ευρωπαϊκές νευρολογικές οδηγίες δεν περιλαμβάνουν ακόμη τη χειρουργική ως τυπική σύσταση.
Honesty requires saying this too: most studies come from plastic surgeons and from a few centres, often the same one. Part of the neurology community remains sceptical (e.g. Mathew, Headache 2014) and asks for larger, independent, multicentre trials. There is no consensus yet on the exact mechanism, on whether removing the artery is necessary, or on why 10–30% of patients do not benefit. European neurology guidelines do not yet include surgery as a standard recommendation.
Κίνδυνοι και περιορισμοίRisks and limits
Τι μπορεί να πάει στραβά
What can go wrong
Στη μελέτη DISCERN, η αναφορά κινδύνων ήταν το χειρότερο κριτήριο σε κάθε ελληνική σελίδα (DISCERN ≤ 2/5 και στις 7). Εδώ είναι τα δημοσιευμένα δεδομένα, από την πενταετή σειρά του Guyuron (n = 69) και τις μετα-αναλύσεις.
In the DISCERN study, risk disclosure was the worst-scoring criterion on every Greek page (DISCERN ≤ 2/5 on all 7). Here are the published data, from Guyuron's five-year series (n = 69) and the meta-analyses.
περιστασιακός κνησμός στην περιοχή της τομής (20/69).occasional itching at the incision site (20/69).
καμία ουσιαστική βελτίωση στα 5 χρόνια. Ο ασθενής έχει υποβληθεί σε επέμβαση χωρίς όφελος.no meaningful improvement at 5 years. The patient has had an operation without benefit.
εμφάνιση νέου, «δευτερογενούς» σημείου πυροδότησης που μπορεί να χρειαστεί δεύτερη επέμβαση.emergence of a new "secondary" trigger site that may need a second operation.
μούδιασμα ή διαταραχή αισθητικότητας στο μέτωπο, συνήθως παροδική (4/69).numbness or altered sensation of the forehead, usually temporary (4/69).
ήπια αδυναμία ή δυσκαμψία αυχένα μετά από ινιακή αποσυμπίεση (3/69).mild neck weakness or stiffness after occipital decompression (3/69).
αραίωση τριχών στην ουλή (3/69).hair thinning at the scar (3/69).
Αιμάτωμα, λοίμωξη, αντιδράσεις στην αναισθησία, ορατή ουλή, προσωρινή πτώση φρυδιού ή αλλαγή έκφρασης μετά από αφαίρεση μετωπιαίων μυών, νευρίνωμα ή χρόνιος πόνος αν διαταμεί νεύρο. Όλα σπάνια· κανένα μηδενικό.
Haematoma, infection, anaesthetic reactions, a visible scar, temporary brow droop or change of expression after frontal muscle removal, neuroma or chronic pain if a nerve is divided. All uncommon; none zero.
Ποιος δεν πρέπει να χειρουργηθεί
Who should not have surgery
Όσοι δεν έχουν εντοπίσιμο σημείο πυροδότησης, όσοι δεν έχουν δοκιμάσει επαρκώς τα φάρμακα, όσοι έχουν κεφαλαλγία από κατάχρηση φαρμάκων που δεν έχει πρώτα αντιμετωπιστεί, και όσοι περιμένουν εγγυημένη «θεραπεία».
Those without an identifiable trigger site, those who have not adequately tried medication, those with untreated medication-overuse headache, and those expecting a guaranteed "cure".
Κοινή απόφασηShared decision
Πώς αποφασίζει κανείς
How to decide
Η απόφαση είναι δική σας και παίρνεται μαζί με νευρολόγο και, αν προχωρήσετε, με πλαστικό χειρουργό εκπαιδευμένο στην τεχνική. Η ζωή με ημικρανία, η ανοχή στα φάρμακα, ο φόβος μιας επέμβασης και οι προτεραιότητές σας μετρούν όσο και τα ποσοστά. Πάρτε αυτές τις ερωτήσεις στο ραντεβού.
The decision is yours and is made together with a neurologist and, if you go ahead, a plastic surgeon trained in the technique. Your life with migraine, your tolerance of drugs, your fear of an operation and your priorities count as much as the percentages. Take these questions to the appointment.
Έχω δοκιμάσει αρκετά;
Have I tried enough?
Τουλάχιστον 2–3 προληπτικά φάρμακα σε επαρκή δόση και διάρκεια, ή τεκμηριωμένη δυσανεξία.
At least 2–3 preventives at adequate dose and duration, or documented intolerance.
Πού ξεκινά ο πόνος μου;
Where does my pain start?
Αν δεν μπορείτε να δείξετε ένα σημείο, η επέμβαση πιθανώς δεν είναι για εσάς.
If you cannot point to a site, surgery is probably not for you.
Τι έδειξε η δοκιμασία;
What did the test show?
Ζητήστε διαγνωστικό αποκλεισμό νεύρου ή βοτουλινική τοξίνη στο σημείο πριν από οποιαδήποτε επέμβαση. Όσοι ωφελούνται από το Botox έχουν περίπου 9 στις 10 πιθανότητες επιτυχίας (Janis 2024).
Ask for a diagnostic nerve block or botulinum toxin at the site before any operation. Those who respond to Botox have about a 9 in 10 chance of success (Janis 2024).
Πόσες έχει κάνει ο χειρουργός;
How many has the surgeon done?
Ρωτήστε για αριθμό επεμβάσεων, ποσοστά επιτυχίας και επιπλοκών στα δικά του χέρια, και τι γίνεται αν αποτύχει.
Ask about case numbers, success and complication rates in their own hands, and what happens if it fails.
Τι θα αλλάξει στη ζωή μου;
What will change in my life?
Οι μελέτες μετρούν ποιότητα ζωής (MSQ, SF-36)· στη δοκιμή με εικονική επέμβαση βελτιώθηκαν σημαντικά. Σκεφτείτε εργασία, ύπνο, οικογένεια.
Trials measure quality of life (MSQ, SF-36); in the sham-controlled trial these improved significantly. Think about work, sleep, family.
Τι θα συμβεί αν περιμένω;
What if I wait?
Η αναμονή δεν είναι επικίνδυνη· νέα φάρμακα εμφανίζονται συνεχώς. Μπορείτε να αποφασίσετε αργότερα.
Waiting is not dangerous; new drugs keep arriving. You can decide later.
Η πρώτη μελέτη στην ΕλλάδαThe first study in Greece
Το κενό πληροφόρησης είναι κενό φροντίδας.
The information gap is a patient-care gap.
Kyriazidis I, et al.Prevalence and Quality of Surgical Migraine Treatment Information on Websites in Greece: A DISCERN Analysis. Η πρώτη συστηματική αξιολόγηση της ελληνόφωνης διαδικτυακής πληροφόρησης για τη χειρουργική της ημικρανίας. Παρουσίαση στο 16ο Πανελλήνιο Συνέδριο Πλαστικής Χειρουργικής, Αθήνα, Οκτώβριος 2026. Χειρόγραφο υπό υποβολή.
Kyriazidis I, et al.Prevalence and Quality of Surgical Migraine Treatment Information on Websites in Greece: A DISCERN Analysis. The first systematic assessment of Greek-language online information on migraine surgery. Presented at the 16th Panhellenic Congress of Plastic Surgery, Athens, October 2026. Manuscript under submission.
Δύο ανεξάρτητες αναζητήσεις στο Google.gr (πρώτα 20 αποτελέσματα ανά όρο, καθαρό πρόγραμμα περιήγησης, Οκτ.–Νοέ. 2024). Ερώτημα 1: αναφέρουν οι γενικές σελίδες για την ημικρανία τη χειρουργική; Ερώτημα 2: πόσο καλές είναι οι σελίδες που τη συζητούν, με το DISCERN (16 κριτήρια, δύο ανεξάρτητοι βαθμολογητές, 89,3% συμφωνία);
Two independent Google.gr searches (first 20 results per term, clean browser, Oct–Nov 2024). Question 1: do general migraine pages mention surgery? Question 2: how good are the pages that do, scored with DISCERN (16 criteria, two independent raters, 89.3% agreement)?
Σχ. 1. Μέση βαθμολογία ανά κριτήριο DISCERN (1–5) στις 7 ελληνικές σελίδες. Διακεκομμένη γραμμή: όριο ανεπάρκειας 2,0. Κόκκινο: αβεβαιότητα, επικαιρότητα, πρόσθετες πηγές, τεκμηρίωση, κίνδυνοι.Fig. 1. Mean DISCERN item score (1–5) across the 7 Greek pages. Dashed line: 2.0 deficiency threshold. Red: uncertainty, currency, additional sources, evidence, risks.Πολύ φτωχή|Φτωχή|Μέτρια|Καλή|ΕξαιρετικήVery poor|Poor|Fair|Good|ExcellentΣχ. 2. Συνολική βαθμολογία DISCERN (κριτήρια 1–15, μέγ. 75) ανά ιστότοπο. Όλες στη ζώνη «Φτωχή» (27–38)· διακεκομμένη: μέσος όρος 35,1· κόκκινη: όριο «Μέτριας» 39. Ζώνες κατά Weil/Cassidy.Fig. 2. Total DISCERN score (items 1–15, max 75) per website. All in the Poor band (27–38); dashed: mean 35.1; red: Fair threshold 39. Bands per Weil/Cassidy.
ΔιαφάνειαTransparency
Αυτοαξιολόγηση με τα 16 κριτήρια DISCERN
Self-audit against the 16 DISCERN criteria
Το DISCERN (Charnock 1999, Οξφόρδη) είναι το εργαλείο με το οποίο βαθμολόγησα τις υπόλοιπες σελίδες. Δείχνω πού απαντά αυτή η σελίδα σε κάθε κριτήριο, ώστε να την κρίνετε με το ίδιο μέτρο.
DISCERN (Charnock 1999, Oxford) is the tool I used to score the other pages. I show where this page answers each criterion, so you can judge it by the same measure.
Guyuron B, Varghai A, Michelow BJ, et al. Corrugator supercilii muscle resection and migraine headaches. Plast Reconstr Surg. 2000;106:429–34.
Guyuron B, Kriegler JS, Davis J, Amini SB. Comprehensive surgical treatment of migraine headaches. Plast Reconstr Surg. 2005;115:1–9.
Guyuron B, Reed D, Kriegler JS, et al. A placebo-controlled surgical trial of the treatment of migraine headaches. Plast Reconstr Surg. 2009;124:461–8.
Guyuron B, Kriegler JS, Davis J, Amini SB. Five-year outcome of surgical treatment of migraine headaches. Plast Reconstr Surg. 2011;127:603–8.
Omranifard M, Abdali H, Ardakani M, Talebianfar M. A comparison of outcome of medical and surgical treatment of migraine headache: in 1 year follow-up. Adv Biomed Res. 2016;5:121.
American Society of Plastic Surgeons. Policy statement: Migraine headache surgery. 2018.
Vincent AJPE, van Hoogstraten WS, Maassen Van Den Brink A, et al. Extracranial trigger site surgery for migraine: a systematic review with meta-analysis on elimination of headache symptoms. Front Neurol. 2019;10:89.
Nagori SA, Jose A, Roychoudhury A. Surgical management of migraine headaches: a systematic review and meta-analysis. Ann Plast Surg. 2019;83:232–40.
ElHawary H, Barone N, Baradaran A, Janis JE. Efficacy and safety of migraine surgery: a systematic review and meta-analysis of outcomes and complication rates. Ann Surg. 2022;275:e315–23.
Evans AG, Hill DS, Grush AE, et al. Outcomes of surgical treatment of migraines: a systematic review & meta-analysis. Plast Surg (Oakv). 2023;31:192–205.
Chang IA, Wells MW, Wang G-M, Tatsuoka C, Guyuron B. Nonpharmacologic treatments for chronic and episodic migraine: a systematic review and meta-analysis. Plast Reconstr Surg. 2023;152:1087–98.
Mathew PG. A critical evaluation of migraine trigger site deactivation surgery. Headache. 2014;54:142–52.
Constantinidis TS, Arvaniti C, Fakas N, et al. A population-based survey for disabling headaches in Greece: prevalence, burden and treatment preferences. Cephalalgia. 2021;41:810–20.
Constantinidis TS, et al. The prevalence and burden of medication overuse headache in Greece. Cephalalgia. 2023;43.
European Migraine & Headache Alliance. Migraine in Women Survey: Analysis Report of Greece (n = 504). 2025.
Charnock D, Shepperd S, Needham G, Gann R. DISCERN: an instrument for judging the quality of written consumer health information on treatment choices. J Epidemiol Community Health. 1999;53:105–11.
Janis JE, et al. Positive response to preoperative botulinum toxin predicts better outcomes of migraine surgery. Plast Reconstr Surg. 2024.
Aurora SK, Dodick DW, Turkel CC, et al. OnabotulinumtoxinA for treatment of chronic migraine: PREEMPT 1 and 2. Cephalalgia. 2010;30:793–814.
Kyriazidis I, et al. Prevalence and quality of surgical migraine treatment information on websites in Greece: a DISCERN analysis. Under submission, 2026.
Ιωάννης ΚυριαζίδηςIoannis KyriazidisMD, BSc (Hons), MSc, MRCS, FRSPH, PhDcΠλαστικός, Επανορθωτικός, Αισθητικός Χειρουργός και ΜικροχειρουργόςPlastic, Reconstructive and Aesthetic Surgeon and Microsurgeon
Η σελίδα συντάσσεται από τον ιατρό Ιωάννη Κυριαζίδη, πλαστικό χειρουργό. Δεν δέχεται χρηματοδότηση από εταιρείες φαρμάκων ή ιατροτεχνολογικών προϊόντων. Δήλωση συμφερόντων: ο συντάκτης έχει ιδιαίτερο κλινικό ενδιαφέρον για τη χειρουργική αντιμετώπιση της ημικρανίας και είναι υπεύθυνος των migrainesurgery.gr και themigraineclinic.gr. Η σελίδα δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή για συγκεκριμένο άτομο. Οι φωτογραφίες, η ταινία και η «ανατομία σε έκρηξη» είναι καλλιτεχνικές απεικονίσεις.
This page is written by Dr Ioannis Kyriazidis, plastic surgeon. It accepts no funding from pharmaceutical or device companies. Declaration of interests: the author has a special clinical interest in the surgical treatment of migraine and runs migrainesurgery.gr and themigraineclinic.gr. The page is not medical advice for any individual. Photographs, the film and the "exploded anatomy" are artistic renderings.
